Του Christofer Helman
O Μάρτιος ήταν ένας επικίνδυνος μήνας για τα διυλιστήρια πετρελαίου. Τη Δευτέρα το βράδυ ξέσπασε πυρκαγιά στο διυλιστήριο της Valero Energy, δυναμικότητας 435.000 βαρελιών την ημέρα, στο Πορτ Άρθουρ του Τέξας. Το διυλιστήριο, 90 μίλια ανατολικά του Χιούστον, είχε αυξήσει τις αγορές βαρέος αργού πετρελαίου από τη Βενεζουέλα. Παρά την έκρηξη, δεν υπήρξαν σοβαροί τραυματισμοί και οι ζημιές περιορίστηκαν σε μια μονάδα επεξεργασίας ντίζελ.
Στο μεταξύ, η τεράστια εγκατάσταση εξαγωγής πετρελαίου της Ρωσίας στο Πριμόρσκ της Βαλτικής Θάλασσας δεν ήταν τόσο… τυχερή και συνέχισε να καίγεται δύο ημέρες μετά την ουκρανική επίθεση εναντίον της την Κυριακή. Άλλες εγκαταστάσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου που εξακολουθούν να καίγονται είναι το Ras Tanura στη Σαουδική Αραβία, που χτυπήθηκε από ιρανικά drones στις 2 Μαρτίου, και το μεγαλύτερο διυλιστήριο της Τεχεράνης, που χτυπήθηκε από τους Ισραηλινούς στις 7 Μαρτίου. Στις 19 Μαρτίου, χτυπήθηκε το διυλιστήριο των Σαουδαράβων στο Yanbu, στην Ερυθρά Θάλασσα, και το διυλιστήριο του Ισραήλ στη Χάιφα. Και τα δύο υπέστησαν μικρές ζημιές.
Την περασμένη εβδομάδα έγιναν επιθέσεις με drones εναντίον του Ρας Λάφαν στο Κατάρ και τέθηκαν εκτός λειτουργίας οι εγκαταστάσεις που διαχειρίζονται οι ExxonMobil και Shell, από όπου φεύγει περίπου το 20% των εξαγωγών φυσικού αερίου του Κατάρ. Η QatarEnergy ανέφερε ότι η αποκατάσταση των ζημιών θα μπορούσε να διαρκέσει 5 χρόνια και να κοστίσει 26 δισ. δολάρια.
Το χειρότερο από όλα: ο αποκλεισμός του Στενού του Ορμούζ από το Ιράν κρατάει εγκλωβισμένα στον Κόλπο πάνω από 18 εκατ. βαρέλια πετρελαίου και ισοδύναμων σε φυσικό αέριο, λιπάσματα και άλλα χημικά ημερησίως. Ελάχιστα πλοία έχουν διέλθει το Ορμούζ μετά τον αποκλεισμό σε σύγκριση με τα 100 πλοία/ημερησίως που πέρναγαν πριν, με το Ιράν να δηλώνει την Τρίτη ότι θα επιτρέπεται η διέλευση πλοίων από “μη εχθρικές” χώρες.
Η μεγαλύτερη κρίση εφοδιασμού ενέργειας στην Ιστορία
Πόσο καιρό μπορεί να αντέξει ο κόσμος ένα τέτοιο ενεργειακό χάος; Όχι για πολύ, προειδοποιούν οι Jeff Currie και James Gutman από τον κολοσσό ιδιωτικών επενδύσεων Carlyle Group, σε νέα τους ανάλυση: ενδέχεται να αποτελέσει τη μεγαλύτερη κρίση εφοδιασμού ενέργειας που έχει γνωρίσει ποτέ ο κόσμος. “Το σύστημα απλά δεν μπορεί να αντέξει μια τέτοια διαταραχή”, έγραψαν αυτή την εβδομάδα.
Στο μεταξύ, έχουν εμφανιστεί ελλείψεις σε βασικά προϊόντα. Το καύσιμο αεροσκαφών για άμεση παράδοση στη Σιγκαπούρη έχει φτάσει τα 230 δολάρια το βαρέλι (αύξηση άνω του 100% σε έναν μήνα). Το Βιετνάμ, το Μπαγκλαντές και η Αυστραλία προειδοποιούν για περικοπές στα δρομολόγια πτήσεων. Η Κίνα έχει παγώσει τις εξαγωγές καυσίμων. Η Ρωσία έχει απαγορεύσει τις εξαγωγές λιπασμάτων, πολύ κακή είδηση για τους καλλιεργητές ζάχαρης στη Βραζιλία. Οι κατασκευαστές γυάλινων αντικειμένων, κεραμικών και πετροχημικών στην Ινδία έχουν κλείσει λόγω έλλειψης LNG. Αναζητώντας εναλλακτικές λύσεις, η Ταϊβάν, η Κορέα, η Ιαπωνία, οι Φιλιππίνες και η Ταϊλάνδη έχουν ανακοινώσει σχέδια για τη συσσώρευση αποθεμάτων άνθρακα.
Ακόμη και οι επικεφαλής των μεγάλων πετρελαϊκών έχουν αρχίσει να κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Ο CEO της Shell, Wael Sawan, μιλώντας σε συνέδριο για την ενέργεια στο Χιούστον την Τρίτη, προειδοποίησε για “αλυσιδωτές αντιδράσεις” στις αγορές ενέργειας. “Το καύσιμο αεροσκαφών έχει ήδη επηρεαστεί. Το ντίζελ θα είναι το επόμενο. Θα ακολουθήσει η βενζίνη”, σχολίασε ο Sawan.
Επιστροφή στο 1973;
Η τιμή του αμερικανικού αργού στα επίπεδα των 90 δολαρίων το βαρέλι δεν αποτυπώνει ακόμη τη σοβαρότητα της κατάστασης, καθώς οι επενδυτές εκτιμούν ότι ο Τραμπ θα καταλήξει σε συμφωνία πριν καταρρεύσει η παγκόσμια οικονομία. Ωστόσο, ακόμη και αν επιτευχθεί ειρήνη, “δεν υπάρχει επιστροφή στο status quo που ίσχυε πριν από τη σύγκρουση”, επισημαίνει ο Νιλ Μπέβεριτζ της Bernstein Research. Το κλείσιμο του Ορμούζ “έχει καταρρίψει το μεγαλύτερο ταμπού της πετρελαϊκής βιομηχανίας. Αυτό που θεωρούνταν αδιανόητο στις αγορές ενέργειας μόλις συνέβη”. Η αναταραχή, όπως πιστεύει ο Μπέβεριτζ, είναι μεγαλύτερη από τους προηγούμενους πολέμους του Κόλπου ή την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. “Μόνο τα εμπάργκο του OPEC της δεκαετίας του 1970 πλησιάζουν κατ’ αναλογία με τη σημερινή κατάσταση”.
Το 1973, κατά το αραβικό εμπάργκο πετρελαίου, ο OPEC κράτησε εκτός αγοράς έως και 5 εκατ. βαρέλια την ημέρα για 5 μήνες, σε μια εποχή που οι ΗΠΑ εισήγαγαν 6 εκατ. βαρέλια την ημέρα. Οι τιμές του πετρελαίου τετραπλασιάστηκαν, φτάνοντας σχεδόν τα 12 δολάρια το βαρέλι. Οι ουρές για βενζίνη έφταναν μέχρι την… επόμενη γειτονιά. Ο πληθωρισμός ξεπέρασε το 12%. Το ΑΕΠ συρρικνώθηκε κατά 2%.
Αν το Στενό του Ορμούζ παραμείνει κλειστό, η επιστροφή σε εκείνες τις ελλείψεις και τις ουρές θα μπορούσε να γίνει και πάλι πραγματικότητα. Σύμφωνα με έκθεση που δημοσίευσαν οι Currie και Gutman της Carlyle: “Πιστεύουμε ότι ο κόσμος είναι περισσότερο ευάλωτος σε ένα πετρελαϊκό σοκ σήμερα από σε σύγκριση με το 1973”.
Πώς είναι δυνατόν; Το πετρέλαιο μπορεί να είναι φθηνότερο ανά μονάδα ΑΕΠ από ό,τι πριν από μισό αιώνα, αλλά είναι πιο αναντικατάστατο από λειτουργική άποψη. Ο κόσμος βρίσκεται σε ενεργειακή μετάβαση από το εμπάργκο πετρελαίου του 1973, και σε αυτή την περίοδο έχουν ήδη αξιοποιηθεί οι πιο προφανείς λύσεις. Μικρότερα αυτοκίνητα, μείωση της θερμοκρασίας των θερμοστατών, χρήση του τρένου, πράσινη ενέργεια σε όλα. Το δίδυμο της Carlyle, στην έκθεσή του, υποστηρίζει ότι η κοινωνία μπορεί να έχει “εκμεταλλευτεί τα εύκολα περιθώρια” όσον αφορά την απεξάρτησή της από το πετρέλαιο, αλλά “τα εναπομείναντα βαρέλια είναι αυτά για τα οποία δεν υπάρχει υποκατάστατο”. Επομένως, θα έχουν υψηλή τιμή. “Η ιεραρχία των ενεργειακών αναγκών είναι η ασφάλεια, η οικονομική προσιτότητα και η βιωσιμότητα”, με αυτή τη σειρά.
Μην περιμένετε ότι οι αποδεσμεύσεις από το στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου θα έχουν μεγάλο αντίκτυπο. Η κυβέρνηση Τραμπ σχεδιάζει να αποδεσμεύσει 172 εκατ. βαρέλια από τα αποθέματα σε διάστημα 4 μηνών, ή περίπου 1,4 εκατ. βαρέλια την ημέρα. Η ποσότητα ισοδυναμεί με μόλις το 20% περίπου του πετρελαίου που δεν περνάει από το Ορμούζ. Οι αποδεσμεύσεις από τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου είναι μόνο βραχυπρόθεσμες· διαμορφώνονται ως ανταλλαγές, και όχι ως πωλήσεις. Αυτό απαιτεί από τους αγοραστές να παραδώσουν πετρέλαιο πίσω στις αποθήκες των αποθεμάτων εντός του έτους. Η RBN Energy σημειώνει πως αν πραγματοποιηθούν όλες οι ανταλλαγές, τα στρατηγικά αποθέματα των ΗΠΑ θα υποχωρήσουν στο χαμηλότερο επίπεδό τους από το 1982, σε μόλις 240 εκατ. βαρέλια. Και μετά τι; Έλλειψη πετρελαίου…
Πρόβλεψη για πετρέλαιο σε ιστορικά υψηλά
Ο αναλυτής Mike Haigh της Societe Generale προβλέπει ότι το πετρέλαιο θα σημειώσει άνοδο 50% στα 150 δολάρια/βαρέλι τον Απρίλιο, καθώς τα αποθέματα μειώνονται και η πραγματικότητα των περιορισμών στην προσφορά γίνεται ορατή. Υπολογίζει ότι μια τέτοια αύξηση των τιμών θα οδηγήσει σε μείωση της παγκόσμιας ζήτησης κατά 2,7 εκατ. βαρέλια την ημέρα. Αν και τα 150 δολάρια το βαρέλι θα αποτελούσαν ονομαστικό ρεκόρ, οι τιμές του πετρελαίου θα έπρεπε να ανέλθουν στα 220 δολάρια το βαρέλι περίπου (δηλ. 8,50 δολάρια το γαλόνι βενζίνης) για να φτάσουν το υψηλό του 2008 σε βάση προσαρμοσμένη στον πληθωρισμό.